روستای مران یکی از روستاهای پرجمعیت منطقه اوباتو (هه وه تو) می باشد که با احتساب خانوار در دوران های خاص گفته می شد بیش از 150 خانوار در آن ساکن بوده است که ترکیب و بافت جمعیتی آن را همیشه عواملی مختلفی تغییر داده اند البته آمار روشنی در دست نیست که در گذشته تعداد مردان و زنان چگونه بوده است ولی روستای مران نمی تواند یک مورد استثنایی باشد که تعداد زنانش کم باشند زیرا در همه جای ایران همیشه تعداد زنان بر مردان فزونی دارد ولی آماری را که خانه بهداشت از سال 86 به بعد در اختیار ما گذاشته است خلاف این مطلب را بیان می کند به گونه ای در چند سال اخیر تعداد مردان بر  زنان فزونی داشته است .بافت جمعیتی به تفکیک جنسیتی را می توان چنین تفسیر کرد عواملی خاص برآن تأثیر می گذارد که می توان میزان مهاجرت و زادوولد از جمله عواملی که باعث تغییر تعداد افراد روستا شده است. اماری از سال 86 به بعد است که با هم می بینیم.

میزان تولد:‌ در روستای مران در گذشته مانند سایر مناطق ایران روش خاصی برای تنظیم خانواده وجود نداشته و اصلاً مردم به آن فکر نمی کردند که خود این امر دلایلی خاص دارد یکی از علت مرگ ومیر فراوان در اثر انواع بیماری ها بود که فرزندان را از بین می برد بچه های می ماندن که در مقابل بیماری توان بیشتری داشتند و دیگر عامل نیازمندی به نیروی کار بود که باعث شده بوده که افراد خانواده به فکر تولید نسل بر کار در مزارع و غیره باشند.اما در پی روند تدریجی بهبود وضع بهداشتی مردم دیگر با سایر مناطق کشور برای کنترل جمعیت هم ندا شدند البته شایان ذکر که سطح بهداشت روستا نسبت به روستا های اطراف خود بسیار بالا بوده است برای تایید این موضوع می توان به وجود مرکز درمانی و بیمارستان اشاره کرد که از گذشته دور در این روستا بوده است. زادوولد روستا به تفکیک جنسیتی از سال 86 به بعد را می توان در جدول زیر مشاده کرد.  

مرگ ومیر در روستای مران: میزان مرگ و میر در روستای مران به تبع از شرایط بهداشتی و خاص جامعه همیشه متغیر بوده است  به گونه ای که در گذشته میزان مرگ و میر در اثر ضعف بهداشت بوده است و بیشترین قشر آسیب پذیر در این زمینه کودکان و زنان بوده اند که کودکان در مقابل بیماریها و زنان در اثر زایمان بیشتر از بین می رفتند و بعد از دایر شدن مرکز درمانی در روستا تأثیرات خاص خود را گذاشته است میزان مرگ تقریباً کم شده است البته چند نکته در کاهش میزان مرگ و میر تقریباً تأثیر گذار بوده است . 1ـ سطح آگاهی و فرهنگی مردم مران که نسبت به رعایت اصول بهداشتی اشراف داشته اند. 2ـ دایر شدن مراکز درمانی اما میزان مرگ و میر روستا از سال 86  به بعد پخش شد و در جدول زیر اشاره می گردد.

برگرفته از یاداشت های محمد نجاتی

مهاجرت

مهاجرت مقوله ای است که همیشه و در هر برهه ای از زمان دارای شدت و ضعف بوده است در منطقه مران هم این در دوره های خاصی به وضوع  قابل روئیت است و بطور مداوم در دوره سالهای خاصی صورت  گرفته است اگر چه انگیزه  مهاجرت در این منطقه تا حدودی مشابه  سایر مناطق دیگر ایران می باشد و شرایط های خاص خود رانیز دارد انواع مهاجرت را هم می توان در روستای مران مشاهده کرد که می توان به آنها اشاره کرد یکی از انها مهاجرت دائمی است که قبل از انقلاب 57 روندی کند داشته است به نحوی افراد خاصی به آن دست می زند اما روند مهاجرت دائمی بعد از انقلاب سیر صعودی داشته به گونه ای که باعث شد که افرادی بضاعت مالی کافی داشته اند دست مهاجرت بزنند مهاجرت فصلی هم در مران وجود داشته است که در فصل زمستان جوانان به قصد ادامه تحصیل راهی شهراها می شوند و در فصل کار افرادی به تحصیل قوت لایموت به مکانهای کار و کاسبی در آنجا رونق داشته هدایت می شوند این نکته را می توان به وضوح دید که جریان مهاجر فرستی یا مهاجر دهی روستای شدیدتر از مهاجر پذیری بوده است مهاجرت روزانه که از او برای نیاز خود در طول روز راهی شهرهای اطراف خود از جمله سقز – دیواندره – تکاب و غیره می شوند. که بیشتر مهاجرتها به شهرهای مانند: سقز، دیواندره، تکاب ، سنندج، تهران ، آبیک و بیجار بوده است اکنون در این شهرها اغلب ساکنان انها به شغلهایی مانند فرش فروشی ، مغازه داری و غیره مشغول هستند که خود به خود باعث شده فرزندان آنها دیگر به کارهای کشاورزی روستا باز نگردند.

عواملی خاص در این امر دخیل بوده اند که به صورت موردی می توان به آن اشاره کرد. 1. نداشتن راه ارتباطی و امکانات رفاهی 2. نبودن امنیت کافی 3. بیکاری که خود عاملی است که الان بسیاری از خانواده ها مرانی در شهرهای بزرگ مشغول به کارند.4. جاذبه های شهرنشینی 5.ادامه تحصیل فرزندان و غیره

برای جلوگیری از مهاجرت مردم روستااین چند مورد پیشنهاد می شود: 1.تقویت امکانات رفاهی در روستا 2.حمایت روستائیان در امور زیر بنائی مثل کشاورزی و دامداری،مکانیزه کردن و فراهم کردن امکانات لازم برای آنها 3.جاده سازی 4.ارتقاع سطح آموزشی و دایر کردن مقطع های مختلف تحصیلی در روستا 5.اجرای طرح هادی روستائی 6.ارائه انواع تسهیلات جهت ارتقای انگیزه روستائیان و راههای دیگر

البته این آمار به استناد به اسناد و مدارک خانه بهداشت گویا در مورد زنان قضیبه ازدواج هم لحاظ شده است و در مورد مردان کاریابی و غیره می باشد .امار 1390 سه ماه اول سال می باشد.        

 برگرفته از یاداشت های محمد نجاتی

خشکسالی :‌

روستای مران همانند سایر مناطق کشور از پدیده ی خشکسالی متاثر است خشکسالی عمومی دهه گذشته که تقریباً اکثر نقاط کشور ما را تهدید می کند در کردستان و در روستای مران پیامدهایی از جمله کاهش شدید آب چشمه ها و رودخانه ها را به دنبال داشت که مشکل کم آبی را علی الخصوص در محله بالای روستای دو چندان کرده که مردم را ناچار کرده که در کنار رودخانه داخل روستا چاه حفر کنند و آب آنرا بوسیله لوله کشی به منزل خود انتقال دهند و این کم آبی در صحرا ها و مزارع روستا هم تأثیر زیاد داشته است بطوری که مراتع در حال بین رفتن هستند امید است که بتوان با برنامه ریزی های کلان دست اندار کاران در راستای احیای مزارع و آب ها منطقه اقدام لازم را انجام داد.

بر گرفته از یاداشت های محمد نجاتی

ساختار اجتماعی روستا

روستای مران علیا مانند سایر مناطق روستای از نظر قشر بندی می توان ملاک خاصی را برای آنها تعیین کرد که این مخصوصاً بصورت زیر محسوس نمی شود البته شیوه قشر بندی سیر تاریخی خاص خود را دارد که در گذشته چندین عامل در روستا در قشر بندی موثر بود که یکی از آنها میزان زمین زارعی بود که هر کسی زمین زراعی زیادی داشت در تقسیمات عام المنفعه روستا بیشترین نقش داشت مورد وابستگی به خان و نایب خان بود تاحدی موقعیت خانواده های که وابستگی داشتند مهم تر بود در گذشته داشتن زیاد نیروی انسانی هم مهم بود زیرا توانای درآمدی زیادی هم داشتند و از این نظر قشر مردم روستا به دوسته تقسیم می شدند یکی از آنها را می توان خانوادهای زمین داران و دیگر خوش نشین های روستا بود که در زبان وکوش محلی به آن (رش آیی) می گفتند . مردم زمیندار به کار کشاورزی خود مشغول بودند و خوش نشین ها هم یا نیروی  آنها محسوب می شدند یا اینکه در روستا مغازه و پیله وری و غیره می کردند چرا خوش نشین یا رش آیی زمین زراعی خاصی نداشت این پدیده را می توان یکی از آثار تقسیم اراضی بحساب آورد.هرم قشربندی روستای مران در گذشته به این شرح بوده است 1. خان یا نایب خان 2. کدخدا 3. زمین داران 4. خوش نشینان‌ (رش آیی)

خوش نشینان‌ که خود شمال سه دسته اند و عبارت اند از :

1. چوپانها 2. قورخ چی (دشت بان) 3.کارگران کشاورزی

تحرک اجتماعی در روستا : تحرک اجتماعی در روستای مران نیز مانند شرایط های اجتماعی در طی زمان دچار تحول شده است در گذشته عواملی که باعث تحرک اجتماعی شده عبارت بودند از تحصیلات که باعث شد فرد از جای اولیه خود کنده شود و به کاری دیگر مشغول شود با توجه به اینکه روستای مران همیشه مهد علم و دانش و تفکر بود بسیاری از خانواده در زمینه سرمایه گذاری فراوانی کردند بصورتی که اکثر جوانان روستا به نحوی مدارس را طی کرده اند و می توان ازعان بهترین آمار تحصیلی کرده ها را داد و اما در دوران اخیر می توان از عواملی دیگر یاد کرد که باعث تحرک مردم روستا شده است که مهم ترین آنها مهاجرت از روستا به شهر بوده است.

برگرفته از یاداشت های محمد نجاتی

تأسیسات مربوط به روستا می توان به دو دوره زمانی تقسیم کرد

قبل از انقلاب:

بیمارستان روستا به دست توانای استاد احمد و بنایی ایشان احداث گردیده است - حمام عمومی روستا که تا اوایل انقلاب فعال بوده است - دفتر پست و پستچی گری متولی آن افراد مانند حسن کریمیان یا به قول مردم حسین کا حکیم و بعد از ایشان سید احمد بوده است - مدرسه ابتدایی و راهنمایی روستا که در نزدکی مسجد معروف به خانه ملاعلی و بعدا در نزدیکی شرکت نفت و آسیاب های آبی که تعداد آنرا 4 تا اعلام کرده اند و شرکت  نفت - فروشگاه تعاونی – لوله کشی آب – مسجد و استخر مسجد و حوض خانه روستا

بعد از انقلاب:

برق رسانی به روستا و بازسازی لوله کشی آب و ایجاد نانوایی و خانه بهداشت و مخابرات و شیرپزی و کارگاه جوشکاری –البته در باب آب و برق روستا توضیحاتی لازم است داده شود یک یا چند خانواده خودشان موتور برق کوچکی را می خریدند و با آن برق خود و همسایگانشان را تامین کردند و تا حدود سالهای 70 بود و از آن سال به بعد به شبکه برق سراسری پیوست و آب خانواده برای خودشان یا با مشارکت همدیگر چشمه ی آب را لوله کشی کردند که نمونه های فراوانی از آن آنها الان هم می بینیم از جمله می توان لوله کشی کافتاح از هفت کانیان به خانه مسکونی خودشان و یا لوله کشی فتح الله و صوفی رحمت اشاره کرد و در باب فاضلاب روستا این نکته باید گفت محله پایین روستا  یا «گه رک خواری» در کنار رودخانه آن را احداث می کردند و محله بالای روستا و «گه رک سه ری» به وسیله لوله کشی به داخل رودخانه آنرا انتقال داده اند و بیمارستان مران هم منحصر به روستاهای منطقه بوده که قبل از انقلاب دایر شده بود که بخاطر صعب العبور بودن آن در فصل زمستان پرسنل و داروی مورد نیاز آن به وسیله هلی کوپتر حمل و نقل می شد.

برگرفته از یاداشت های محمد نجاتی

دامپروری مران

منطقه مران از حیث دامداری و دامپروری بسیار قابل توجه است و اهالی آن درکنار کار کشاورزی و قالیبافی به دامداری و دامپروری هم اشتغال دارند و از پرورش دام این منطقه توسط چراگاه و مراتع  فراوان به امید تهیه مواد غذائی وبا کسب درآمد از آنها رونق دارد قسمتی از فراورده های دامی ما نند گوشت – لبنیات مانند شیر – ماست – کره –دوغ – کشک به مصرف انسانها میرسد قسمتی دیگر از تولیدات دامی مانند پشم و پوست – شاخ و سم دارای مصارف صنعتی می باشند حیواناتی که در روستای مران پرورش می یابند عبارتند از تک سمها و دو سمها

1. گوسفند: از نظر آب و هوا بیشتر نواحی سرد را ترجیح می دهد لذا پرورش گوسفند و بره از نظر تعداد از سایر دامها بیشتر است و آن هم به خاطر شرایط خاص آب وهوا و پوشش گیاهی روستا است

2. بز: در روستای مران بز را به منظور تامین شیر و ماست و مو کرک آن پرورش می دهند

3. گاو وگوساله : که یکی از سودمندترین حیوانات می باشند و در گذشته آن را به منظور انجام کار کشاورزی وتامین انواع لبنیات و گوشت آن پرورش می دادند  ولی با ورود تراکتور به روستا دیگر هدف از پرورش گاو به منظور تامین لبنیات و گوشت و یک نوع درآمد می باشد

4. حیوانات تک سم روستا عبارتند از: اسب والاغ بیشتر به منظور بارکشی نگهداری می شدند ولی اکنون به خاطر ورود وسائل نقلیه مانند موتور – ماشین – تراکتور مردم روستا از نگهداری آنها صرف نظر کرده ا ند.     

5. طیور: طیور نیز به منظور تهیه گوشت و تخم مرغ و پر آنها پرورش داده  می شوند که تنوع آنها در روستا قابل توجه است که عبارتند از- مرغ – اردک – غاز – بو قلمون

بر گرفته از یاداشت های محمد نجاتی

نوع مصالح بکارگیری شده در روستا

در مران و روستاهای اطراف سیما و شکل و معماری ساختمانها و خانه های مسکونی الهام گرفته از طبیعت بوده است وتا حدی هم می توان درآمد مردم رادر آن تاثیر گذار دانست که می توان مصالح ساختمانی روستا را به سه بخش تقسیم کرد. خانه های گلی و خشت خام , خا نه های سنگی واخیرا خانه های آجری و بلوکی

1. خانه های گلی و خشت خام: گل را می توان ماده ساختمانی اصیل و قدیمی روستا که دارای شرایط اقلیمی نیمه خشک بوده دانست. زیرا در دسترس بودن خاک و ارزانی و شکل پذیری راحت آن و عایق و نارسا بودن آن در مقابل گرما و سرما از دیر باز ساکنان این منطقه را  به سوی بهره برداری از گل به شکل چینه و کاهگل هدایت کرده است که حدود 50% سقف آن اکنو ن و گذشته 100% سقف بناها از گل و چوب بوده است. 

2. خانه های سنگی: سنگ ساده است سخت و به کار بردن آن در ساختمان با توجه به شرایط اقلیمی در منطقه و فراوانی و ارزان بودن آن کاربرد خاصی داشته است و ساختمان بیمارستا ن مصداق آن می باشد.                 

3. خانه های آجری و بلوکی: آجر در روستا در ساخت مکان های عمومی مثل حمام عمومی روستا و شرکت نفت و مدرسه از گذشته کاربرد داشته است ولی اکنون به لطف برنامه های دولتی مبنی بر اعطای تسهیلات مسکن روستای و نظارت سازمان مسکن در روستا آجر و بلوک متداول شده است البته تاگفته نماند فراوانی وسایل نقلیه در این امر موثر بوده است.

برگرفته از یاداشت های محمد نجاتی